Shintoizm, Hegel i japoński nacjonalizm

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie wpływu shintoizmu jak i heglizmu na formowanie się japońskiego nacjonalizmu, który to doprowadził do japońskiego imperializmu w pierwszej połowie XX wieku. W pierwszym rozdziale przedstawione zostaną: 1) zarys historyczny nurtów myślowych związanych z shintoizmem oraz ich wpływ na myślenie mieszkańców Japonii, 2) konsekwencje wierzeń na model społeczeństwa i ustrój Japonii oraz 3) wzajemne wpływy shintoizmu, buddyzmu, konfucjanizmu i filozofii zachodniej. W drugim rozdziale przedstawiona zostaną: 1) sylwetka i filozofia Georga Friedricha Wilhelma Hegla, 2) poglądy Hegla na temat społeczeństwa i państwa oraz 3) podobieństwa i różnice między heglizmem a shintoizmem. W trzecim i ostatnim rozdziale przedstawiony zostanie japoński nacjonalizm i wpływ heglizmu i shintoizmu na tenże.

Czytaj dalej Shintoizm, Hegel i japoński nacjonalizm

Tales z Miletu – pierwszy filozof

Śledzenie losów historii filozofii nasuwa wiele pytań. Jedno z tych najbardziej podstawowych brzmi – kto był pierwszym filozofem? Kto wprawił w ruch to wielkie koło myśli europejskiej, które po dziś dzień kręci się, zajmując umysły naszego kontynentu? Sokrates? Ależ skąd! Była filozofia przed Ateńczykiem. Zaś za pierwszego jej przedstawiciela uchodzi Tales z Miletu – kupiec, matematyk, astronom, podróżnik i polityk.

Czytaj dalej Tales z Miletu – pierwszy filozof

Nieprzysiadalność w pałacu prezydenckim

Nadzwyczaj nieszczęśliwą w skutkach trzeba nazwać wizytę Edgara Allana Poe w Białym Domu, która miała miejsce 14 marca 1843 roku. Zaproszenie od samego prezydenta było dla pisarza wielką szansą na poprawę swojego podupadającego wizerunku. Poe niestety (albo stety?) nie wykorzystał okazji, żeby się odbić.

Czytaj dalej Nieprzysiadalność w pałacu prezydenckim

Bataille – filozof, który się śmieje

Będąc nieco młodszym i wiedząc dużo mniej, ilekroć słyszałem słowo „filozofia”, moje myśli szły w kierunku wyobrażeń wzniosłych, poważnych, czy może nawet patetycznych – w końcu mowa o tym, kim jest Bóg, co to jest byt i o zbiorze innych pytań, na których wymienianie nie ma tu miejsca. To wyobrażenie filozofii nie wzięło się znikąd.

Czytaj dalej Bataille – filozof, który się śmieje

Walter Benjamin a problem cyfrowej reprodukcji sztuki

Walter Benjamin w eseju Dzieło sztuki w epoce możliwości jego technicznej reprodukcji, wydanym w roku 1936 dostrzegł, że wraz z rozwojem technik umożliwiających reprodukcję dzieł zmienia się oblicze samej sztuki. Przez wzrost roli proletariatu oraz w wyniku kształtowania się społeczeństwa bezklasowego, sztuka przestaje stanowić przedmiot kontemplacji elit, a staje się dziedziną mającą również zaspokoić potrzeby mas.

Czytaj dalej Walter Benjamin a problem cyfrowej reprodukcji sztuki

Wieczny powrót: Jaspers, Heidegger, Deleuze, Brassier

Czas na dokończenie naszych rozważań o wiecznym powrocie wszystkich rzeczy. W pierwszej części tekstu szukałem źródeł tej koncepcji w archaicznej metafizyce, a także w filozofii Heraklita z Efezu oraz w fizyce starej szkoły stoickiej. Część druga została poświęcona myśli Friedricha Nietzschego. Teraz przyjrzymy się recepcji pism Nietzschego. Przybliżę cztery ważne, zróżnicowane odczytania, których autorami są kolejno Karl Jaspers, Martin Heidegger, Gilles Deleuze oraz Ray Brassier. Do dzieła!

Czytaj dalej Wieczny powrót: Jaspers, Heidegger, Deleuze, Brassier

Rola kontekstu społecznego w polemice Jana Śniadeckiego z Kantem

Słusznie mówi się o Janie Śniadeckim jako o wybitnym przedstawicielu polskiego oświecenia. Na początku trzeba zauważyć, że zainteresowania Śniadeckiego były bardzo szerokie, a ogniskowały się wokół zagadnień przyrodniczych i matematyki. Jest szczególnie ważne, aby pamiętać o tych zainteresowaniach także w kontekście Śniadeckiego recepcji i krytyki filozofii transcendentalnej Kanta, na które to zagadnienie chciałbym zwrócić uwagę w tej krótkiej pracy. Oczywiście nie da się uczciwie omówić problemu podejścia Śniadeckiego do filozofii Kanta bez przybliżenia wątku patriotyzmu dostrzegalnego nie tylko w licznych rozważaniach na temat języka, jakie znajdujemy u polskiego filozofa, ale mającego również swój znaczny udział w kształtowaniu stosunku rektora wileńskiej uczelni do metafizyki niemieckiej.

Czytaj dalej Rola kontekstu społecznego w polemice Jana Śniadeckiego z Kantem

Naturalny metajęzyk semantyczny, czyli Anna Wierzbicka w akcji

Pytając o zasłużone dla nauki Polki, zapewne usłyszymy w odpowiedzi nazwisko Marii Skłodowskiej-Curie, ale niewiele więcej. W związku z tym postaram się przybliżyć dzieło życia Anny Wierzbickiej,[1] polskiej językoznawczyni; dzieło to nazwała naturalnym metajęzykiem semantycznym (NSM, ang. natural semantic metalanguage). Pierwszą publikacją na jego temat jest Semantic Primitives z 1972 r., ale teoria NSM okazała się na tyle trafna, że badania nad nią są prowadzone do dziś, zarówno przez samą Wierzbicką, jak i jej wieloletniego współpracownika Cliffa Goddarda[2] oraz wielu innych lingwistów z całego świata. Mówiąc wprost, NSM jest próbą wyznaczenia semantycznych uniwersaliów językowych, tj. jednostek znaczeniowych występujących we wszystkich językach naturalnych. Próbą, dodajmy, prawdopodobnie udaną.

Czytaj dalej Naturalny metajęzyk semantyczny, czyli Anna Wierzbicka w akcji

Filozofia polska czy filozofia w Polsce?

Niniejszy tekst jest inspirowany przede wszystkim lekturą wstępu do Historii filozofii polskiej, która wyszła spod piór Jana Skoczyńskiego oraz Jana Woleńskiego, oraz dyskusją w gdyńskiej księgarniokawiarni Vademecum w ramach warsztatu o tym samym tytule. Poddane zostaną tutaj przemyśleniu rozkminy, które kłębiły się w mojej głowie i zostały zderzone z rozkminami innych uczestników warsztatu.

Czytaj dalej Filozofia polska czy filozofia w Polsce?

Trentowskiego pojęcie cybernetyki

Wprowadzenie przez Trentowskiego terminu cybernetyki dotyczy jego rozważań na gruncie filozofii polityki. Skupiając się na jego rozumieniu tego pojęcia pokażę jak jego filozofia nie poprzestaje wyłącznie na rozważaniach czysto teoretycznych, ale przechodzi do wykształcenia politycznej praktyki. Zacznę od przedstawienia Trentowskiego ujęcia stosunków politycznych pomiędzy sprawującymi władzę a rządzonymi. Następnie przejdę do jego filozofii politycznej, z której wyprowadzę, czym dla niego jest cybernetyka i jakie relacje zachodzą między nią a filozofią.

Czytaj dalej Trentowskiego pojęcie cybernetyki