Kategorie
Filozofia Opracowanie

Idealizm transcendentalny Husserla i Kanta

Celem tego eseju jest omówienie dwóch nowożytnych projektów filozofii transcendentalnej. W pierwszej części tekstu przybliżę podstawowe rozstrzygnięcia myśli Edmunda Husserla. Następnie zarysuję krytyczną filozofię transcendentalną Immanuela Kanta, akcentując to, co odróżnia ją od późniejszego przedsięwzięcia Husserla. W trzeciej części tekstu przedstawię krótkie zestawienie podobieństw i różnic tych dwóch propozycji filozoficznych.

Kategorie
Esej Filozofia

Praktyczny model prawdy

…ale i czym jest prawda?

Mogłoby się wydawać, że im prostsze pytania zadaje filozof, tym nie tylko trudniej o odpowiedź, ale i tym większa różnorodność odpowiedzi, których udzielić mogliby przechodnie w ramach ulicznej ankiety1. Rzecz skądinąd zupełnie zrozumiała, jeśli posłużymy się wizją świata postulowaną przez językowych strukturalistów: skoro znaczenia słów wynikają tylko z relacji z innymi słowami, to słowa, a w efekcie pojęcia naprawdę fundamentalne („świadomość”, „dobro”, „energia”?), łatwo gubią sens w tysiącach relacji i kontekstów, w których nie tylko pełnią swoją właściwą funkcję, ale i – wobec lenistwa użytkowników języka – zastępują swoje bardziej precyzyjne i specyficzne odpowiedniki. Nietrudno się o tym przekonać, gdy przywołamy różne konteksty, w których „prawdziwy” oznacza zarówno „ściśle zgodny z faktem”, ale i oryginalny, tj. niepodrobiony; „zgodny z moim przekonaniem”, ale i typowy, tj. przystający do schematu; wreszcie sama prawda bywa zarówno synonimiczna z boskością, jak i – prawda? – używana w charakterze całkiem niezobowiązującego przecinka2.

Kategorie
Filozofia Opracowanie

Roman Ingarden i fenomenologia – wprowadzenie

Mamy rok 2020, początek listopada, rozpoczynamy kolejną przygodę z filozofią polską na „Radykalnym słoniu”. Wydarzenia polityczne i społeczne rozgrywają się w szybkim tempie, może rozmowa o fenomenologii będzie okazją do chwili wytchnienia od rozpalonych emocji politycznych. Zachęcamy do podjęcia epoché, wstrzymania się od sądu, wzięcia w nawias przekonań i założeń. Przynajmniej na paręnaście minut.

Kategorie
Filozofia Opracowanie

Kilka słów o filozofii praktycznej Schopenhauera

Arthur Schopenhauer przez całe życie pragnął, aby jego system nie umarł wraz z nim. Przekonany o wielkości swoich odkryć w dziedzinie metafizyki uważał, że jego myśl odbije się szerokim echem w świecie filozofii. Za chichot historii można uznać fakt, że w dzisiejszych czasach, dzięki internetowi jest jednym z bardziej rozpoznawalnych filozofów w masowych kręgach, a o jego pesymistycznej filozofiisłyszał co drugi uczeń liceum. Nie wydaje się jednak, by właśnie o taką popularność samemu Schopenhauerowi chodziło.

Kategorie
Esej Filozofia

Tenet, filozofia czasu i McTaggart

Kilka dni temu rozmawiałem o stanie Radykalnego słonia, komentarz wart odnotowania brzmiał następująco: „wrzucamy za dużo tekstów zaliczeniowych, za mało bieżącej publicystyki”. Komentarz, z którym zgadzam się w pełni, choć z drobnym zastrzeżeniem: wrzucamy teksty zaliczeniowe, bo zwykle alternatywą jest brak jakichkolwiek aktualizacji. Dzisiaj jednak sprawa wygląda inaczej. Obejrzałem Tenet Christophera Nolana i stwierdziłem, że to dobra okazja, by napisać coś o filozofii czasu. No to lecimy.

Kategorie
Esej Filozofia

Filozofia jedzenia

Muszę przyznać, że od dawna zbierałem się do napisania podobnego tekstu, ale nigdy nie miałem okazji, by zająć się tym na poważnie. Ta okazja pojawiła się na zajęciach z filozofii kultury prowadzonych przez dr Monikę Bokiniec. Tekst jest zainspirowany książką Pozycja smaku. Jedzenie w granicach sztuki Doroty Koczanowicz, którą mieliśmy przeczytać na wyżej wymienione zajęcia.

Kategorie
Esej Filozofia

Czy historyk filozofii może mieć własne zdanie?

Na początku zacytuję treść wiadomości będącej zarazem zadaniem dla nas, studentów pierwszego roku magisterskich studiów uzupełniających filozofii, która to bezpośrednio zainspirowała mnie do skompilowania niniejszego eseju. Jest on bowiem zbiorem kilku mniejszych wypowiedzi.

Kategorie
Filozofia Opracowanie

Hegel – dialektyka pana i niewolnika

Publikuję pierwszy tekst po roku milczenia. Mam lekką tremę, a także nadzieję, że wam się spodoba. Oto mój komentarz do rozdziału Samoistność i niesamoistność samowiedzy; panowanie i niewola – fragmentu Fenomenologii ducha Georga Wilhelma Friedricha Hegla w przekładzie Adama Landmana.

Kategorie
Filozofia Opracowanie

Filozofia krytyczna Kanta – wprowadzenie

Zacznijmy od obrazka ze stocka, który reklamuje tekst. Parę lat temu spotkałem się z opinią, że filozofię krytyczną Kanta można streścić w pytaniu: „a co gdybym przez całe życie oglądał świat przez różowe okulary?”. Jest to w pewnym stopniu trafne przybliżenie, bo faktycznie chodzi tu o namysł nad tym, jak funkcjonuje ludzkie poznanie oraz o jego (jak się wydaje) nieuchronną subiektywność. Tym się zajmiemy.

Kategorie
Esej Filozofia

Rola kontekstu społecznego w polemice Jana Śniadeckiego z Kantem

Słusznie mówi się o Janie Śniadeckim jako o wybitnym przedstawicielu polskiego oświecenia. Na początku trzeba zauważyć, że zainteresowania Śniadeckiego były bardzo szerokie, a ogniskowały się wokół zagadnień przyrodniczych i matematyki. Jest szczególnie ważne, aby pamiętać o tych zainteresowaniach także w kontekście Śniadeckiego recepcji i krytyki filozofii transcendentalnej Kanta, na które to zagadnienie chciałbym zwrócić uwagę w tej krótkiej pracy. Oczywiście nie da się uczciwie omówić problemu podejścia Śniadeckiego do filozofii Kanta bez przybliżenia wątku patriotyzmu dostrzegalnego nie tylko w licznych rozważaniach na temat języka, jakie znajdujemy u polskiego filozofa, ale mającego również swój znaczny udział w kształtowaniu stosunku rektora wileńskiej uczelni do metafizyki niemieckiej.